Geneesmiddelenovergevoeligheid

U kreeg mogelijk klachten door het gebruik van een medicijn. In deze folder leest u meer over de oorzaken van reacties op medicijnen.

Belangrijke punten:

• De meeste reacties op medicijnen zijn niet gevaarlijk.
• De arts onderzoek een allergie met vragen en testen.
• Soms krijgt u kleine beetjes medicijn om te testen.
• Als u allergisch bent voor een medicijn, moet u dit niet meer gebruiken.
• Vertel altijd over uw allergie aan uw apotheek en artsen.
• Draag een SOS-hanger met informatie over uw allergie.

U neemt een medicijn om beter te worden. Helaas werkt een medicijn niet altijd alleen positief. Soms krijgt u juist klachten van het medicijn. Dit noemen we bijwerkingen.

Bijwerkingen kunnen verschillende oorzaken hebben. We verdelen deze reacties in twee groepen: type A en type B.

Type A reactie

Deze bijwerkingen zijn meestal goed te voorspellen, omdat ze te maken hebben met de werking van het medicijn.

Hoe hoger de dosis van het medicijn, hoe groter de kans dat u een bijwerking krijgt.

Voorbeelden van type A reacties:

• Een te sterke werking, zoals een te lage bloeddruk door een bloeddrukverlagend medicijn, of een bloeding in de darm door bloedverdunners.
• Een ongewenste reactie, zoals verstopping van de darmen (niet meer kunnen poepen) bij gebruik van morfine, of diarree na gebruik van antibiotica.
• Een reactie door combinatie van
  2 medicijnen.

Type B reactie

Een type B-reactie is een onverwachte reactie die niet te voorspellen is op basis van hoe het medicijn werkt. Deze bijwerkingen kunnen al optreden bij een heel kleine hoeveelheid van het medicijn. Het komt minder vaak voor dan type A-reacties, maar kan wel ernstiger zijn.

Voorbeelden van type B-bijwerkingen zijn:

• Een reactie doordat uw lichaam moeite heeft met het afbreken of verwerken van het medicijn.
• Niet-allergische overgevoeligheid (een intolerantie). Het meest bekende voorbeeld is NSAID-intolerantie. NSAID’s zijn pijnstillers zoals ibuprofen en diclofenac. Mensen met NSAID-intolerantie krijgen bijvoorbeeld galbulten of astma na inname.

Bij een allergie voor een geneesmiddel maakt het lichaam afweerstoffen tegen het medicijn. Niet veel mensen reageren allergisch op medicijnen. Wanneer dit wel gebeurt, kan dit ernstig zijn.

Er zijn 4 soorten allergische reacties (overgevoeligheden):

Type 1 overgevoeligheid – snelle allergische reactie

Bij een type I reactie maakt uw lichaam antistoffen aan. Hierdoor ontstaat een snelle en soms heftige reactie op het medicijn. De klachten beginnen meestal binnen enkele minuten.

Klachten zijn:

• galbulten (netelroos);
• zwellingen;
• tintelingen in mond en keel;
• verstopte neus of loopneus;
• rode en geïrriteerde ogen;
• buikkrampen, misselijk zijn, spugen of diarree.

Type 2 overgevoeligheid – reactie op lichaamscellen

Sommige medicijnen plakken aan bloedcellen of huidcellen. Uw lichaam ziet deze cellen dan als ‘vreemd’ en valt ze aan.

Mogelijke gevolgen:

• afbraak van bloedplaatjes → bloed stolt minder goed;
• beschadiging van de huid → blaren door loslaten van de opperhuid.

Type 3 overgevoeligheid – ontsteking in bloedvaten

Bij deze reactie vormen antistoffen samen met het medicijn kleine groepjes (complexen). Die groepjes kunnen blijven hangen in kleine bloedvaten, bijvoorbeeld in de nieren, longen of huid.

U kunt dan last krijgen van:

• koorts;
• pijn in gewrichten;
• nierproblemen;
• ontstekingen in de huid;
• blauwe plekken of bloeduitstortingen.

Type 4 overgevoeligheid – vertraagde huidreactie

Deze allergie komt pas na een paar dagen op gang. Uw afweercellen reageren dan op het medicijn en veroorzaken een ontsteking van de huid.

De klachten kunnen zijn:

• milde huidproblemen zoals eczeem;
• ernstiger vormen zoals blaarziekten.

De meeste reacties op medicijnen zijn onschuldig. Sommige reacties kunnen echter ernstig of zelfs levensbedreigend zijn. Een ernstige reactie betekent overigens niet altijd dat u een allergie heeft.

Ernstige allergische reacties, zoals anafylaxie, komen bijvoorbeeld voor bij antibiotica. Hierbij kan iemand:

• bijna buiten bewustzijn raken door lage bloeddruk;
• dreigen te stikken door zwelling van de keel;
• slap worden of heftig spugen.

Niet alle allergietesten zijn betrouwbaar of mogelijk. Daarom kijkt de arts eerst of er een veilig alternatief medicijn bestaat. De arts bepaalt op basis van uw verhaal en informatie van de verwijzend arts welke testen zinvol zijn.

Als u huidklachten had, helpt een foto of duidelijke omschrijving van de arts die de reactie zag.

Belangrijke vragen voor het onderzoek:

• Welke medicijnen gebruikte u op het moment van de reactie?
• Welke klachten kreeg u precies, en in welke volgorde?
• Hoe snel verdwenen de klachten nadat u stopte met het medicijn?
• Hoeveel tijd zat er tussen het innemen van het medicijn en de klachten?
• Kreeg u klachten bij de eerste keer dat u de medicatie innam, of pas na meerdere keren?
• Had u het medicijn al eens eerder gebruikt?
• Voor welke ziekte of klacht kreeg u het medicijn?
• Heeft u andere ziekten?

Vaak zijn deze gegevens later niet meer goed te achterhalen. Daardoor is een duidelijke diagnose soms moeilijk.

Er zijn 3 soorten huidtesten die bij een verdenking op een allergie gedaan kunnen worden:

• Huidpriktest: het medicijn zit in een druppel vloeistof op de huid. De arts prikt met een naaldje door de druppel heen.
• Intracutane test: de arts spuit een verdunde hoeveelheid medicijn in de huid. Soms gebruikt de arts steeds sterkere hoeveelheden.
• Plakproef (epicutane test): de arts plakt een pleister met het medicijn op uw rug. Na 2 dagen haalt de arts de pleister eraf en kijkt naar de huid. De arts controleert ook op dag 3, 4 en soms dag 7.

De priktest en intracutane test zijn vooral geschikt voor type 1 allergieën. De plakproef wordt gebruikt bij type 4 allergie.

Meer informatie over de huidtest vindt u in de folder hierover.

Bij bloedonderzoek kijkt de arts of er allergische antistoffen tegen een medicijn aanwezig zijn. Dit onderzoek is alleen zinvol bij een vermoeden van type 1 allergie en bestaat maar voor een klein aantal medicijnen.

Huid- en bloedtesten zijn niet altijd betrouwbaar. Een negatieve test sluit een allergie niet altijd uit. Sommige medicijnen geven zelfs bij mensen zonder allergie een positieve huidtest, waardoor de test niet bruikbaar is.

Bij een vermoeden van een type A reactie of een type 2 of 3 allergie heeft testen geen nut.

Als er toch een sterk vermoeden blijft bestaan, kan de arts een provocatie doen. U krijgt dan steeds hogere doseringen van het medicijn. De hoogste dosis is de dosis die u normaal zou gebruiken. Een provocatie gebeurt altijd op de dagbehandeling onder toezicht van verpleegkundigen en een arts, omdat u klachten kunt krijgen.

Een provocatie kan niet altijd:

• als de kans op een ernstige reactie groot is;
• als de tijd tussen gebruik en klachten langer was dan 1 dag;
• als het gaat om een medicijn dat wordt gebruikt bij narcose.

Soms test de arts een alternatief medicijn uit dezelfde groep.

Als u allergisch bent, adviseert de arts u om het medicijn in de toekomst niet te gebruiken. Soms geldt dit ook voor andere medicijnen die lijken op het medicijn waarvoor u allergisch bent.

Als het medicijn toch belangrijk is en er geen alternatief bestaat, kan de arts soms besluiten het toch te geven, samen met beschermende medicijnen en onder strikte voorwaarden.

Soms kan de arts u tijdelijk ongevoelig maken voor het medicijn. Dit heet desensitisatie. U krijgt dan in stappen steeds meer van het medicijn totdat u de juiste behandeling dosis bereikt. Dit gebeurt altijd onder toezicht van een arts.

Tips

• Meld uw overgevoeligheid altijd bij uw apotheek en bij al uw behandelend artsen.
• Draag een medisch paspoort of een SOS-hanger met deze informatie.
• Neem op vakantie een brief mee waarin uw overgevoeligheid staat, in het Engels of de taal van het land.

Meer informatie vindt u op:

• www.alarmpenning.nl
• www.whitecrossfoundation.org/nl/

index.html

De informatie op deze pagina is algemeen en geen behandeladvies. Volg altijd de afspraken die u met uw zorgverlener maakt. Vertalingen zijn gemaakt met vertaalsoftware en kunnen fouten bevatten. Het Groene Hart Ziekenhuis is niet aansprakelijk voor schade door mogelijke onjuistheden in deze informatie. Lees hier onze uitgebreide disclaimer.